“En dan moet het nu wel afgelopen zijn met al die rituelen en in memoriams”, zei mijn psycholoog tegen me. Het was 1998, ik had haar net het boekje laten zien dat ik had ontworpen, ter gelegenheid van de sterfdag van mijn vader, 10 jaar eerder. Ik begreep haar niet, dacht dat ik wat fout had gedaan, dat dit niet de manier was om met rouw om te gaan. Het verdere verloop herinner ik me niet meer, ook niet of ik daarna nog gesprekken met haar heb gehad.
Ik denk overigens niet dat ze het slecht bedoelde, waarschijnlijk benoemde ze het in de zin van: hou niet teveel vast aan het verdriet, maak ook ruimte om verder te leven. Ik was jong, 27 jaar en een heel leven nog voor me.
Jaren later voelde ik dat ik de rouw om mijn vader had stopgezet. Ook had ik ontdekt dat ik dol ben op rituelen. Ze helpen me met aandacht geven aan het moment, om te doorvoelen van en stil te staan bij hoe iets voor me is. Zo maak ik een altaartje voordat ik een meditatie-avond geef. Steek ik een kaarsje aan als ik iemand wil steunen en stop ik een kristal in mijn broekzak als ik mezelf steun wil geven.
Bij het overlijden van mijn moeder, 5 jaar geleden, voelde ik opnieuw dat ik de rouw om mijn vader had stopgezet. Daarom heb ik heel bewust bij het afscheid nemen van mijn moeder, ook (opnieuw) stilgestaan bij mijn vader. Afgelopen maandag voelde ik weer de behoefte aan een ritueel: samen met twee rozenkwarts kristallen heb ik een glazen flesje in de zee gegooid met daarin een gedicht van mijn vader:
overkant
als wij er niet meer zijn
zal toch de wilde wingerd
langs muren van ‘t vervallen huis
zijn knoppen doen ontspruiten
als wij er niet meer zijn
wij zullen niet meer zijn
als de aloude eikenboom
zijn takken spreidt
tegen de voorjaarsluchten
wit en blauw
wij zullen niet meer zijn
wij zullen niet meer zijn
als ‘t kabbelend water
de stenen glad en glanzend maakt
passend in de holte van je hand
wij zullen niet meer zijn
als wij er niet meer zijn
en ik je ogen niet meer zie
noch voelen kan je hand
mijn lief …
waar zal dan onze liefde zijn
Flessenpost naar de overkant. Voor mij persoonlijk hoeft het niet afgelopen te zijn met rituelen en in memoriams. Ik blijf ze doen en hoop dat anderen dat ook blijven doen als ze die behoefte voelen. Het is simpelweg onderdeel geworden van mijn leven en daar voel ik me goed bij!